Bảng chú giải thuật ngữ có thể là một nguồn thông tin giải thích quan trọng cho người đọc Kinh Thánh. Trong bài viết ngắn về bảng chú giải thuật ngữ, Katherine Barnwell đưa ra một số lời khuyên hữu ích. Về thời điểm bắt đầu sử dụng bảng chú giải thuật ngữ, bà nói:
“Các dịch giả không nên đợi đến khi Tân Ước hoàn tất mới bắt đầu nghĩ đến việc lập bảng chú giải thuật ngữ. Trong quá trình dịch, hãy ghi chú lại những mục mà bạn muốn đưa vào bảng chú giải thuật ngữ.
Chuẩn bị bảng chú giải thuật ngữ bằng ngôn ngữ tiếp nhận kịp thời để có thể kiểm tra. Các mục từ nên được kiểm tra cùng với văn bản Kinh Thánh.
Ngay cả ấn phẩm Kinh Thánh sơ bộ của một cuốn sách cũng nên bao gồm một bảng chú giải thuật ngữ (chỉ liên quan đến cuốn sách đó). Đây là cơ hội để kiểm tra bảng chú giải thuật ngữ và cũng để hướng dẫn người đọc sử dụng nó.[1]"
Tôi thấy một số dự án dịch thuật chỉ đơn thuần dịch thuật ngữ từ một ngôn ngữ chính. Cách tiếp cận này có thể bao gồm các thuật ngữ không cần thiết và bỏ sót các thuật ngữ quan trọng cần được đưa vào. Một lần nữa, Barnwell đưa ra một số lời khuyên quan trọng:
“Các mục chú giải thuật ngữ sẽ khác nhau đối với mỗi ngôn ngữ cụ thể, tùy thuộc vào cách mỗi ý tưởng được dịch trong văn bản và văn hóa của khu vực ngôn ngữ đó. Ví dụ, nếu một đặc điểm văn hóa địa phương nào đó có chức năng tương tự như trong văn hóa Do Thái cổ đại, thì không cần mục chú giải thuật ngữ. Tương tự, nếu một ý tưởng chưa biết đã được dịch thành công và đầy đủ ý nghĩa trong văn bản, thì không cần mục chú giải thuật ngữ.[2]"
Nếu bạn và nhóm của bạn quyết định xây dựng bảng thuật ngữ dựa trên bảng thuật ngữ hiện có, tôi khuyên bạn nên cân nhắc lời khuyên của Barnwell và xóa những mục không cần thiết vì chúng đã được hiểu đầy đủ trong văn bản, và thêm những thuật ngữ không có trong bảng thuật ngữ mẫu nhưng cần giải thích thêm trong bản dịch tiếng bản địa của bạn.
Đặc điểm của một bảng thuật ngữ được hình thành tốt
Các thuật ngữ được biên soạn tốt phải:
- Được sắp xếp theo bảng chữ cái bản địa chứ không phải theo bảng chữ cái của một ngôn ngữ giao tiếp rộng rãi hơn.
- Liên kết đến các câu thơ có thuật ngữ để người đọc dễ sử dụng hơn.
Paratext có nhiều cách để đáp ứng cả hai tiêu chí này mà không tốn quá nhiều công sức!
Mặc dù Paratext không có công cụ thuật ngữ cụ thể, chức năng xây dựng thuật ngữ được tích hợp sẵn trong công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh. Mặc dù bạn có thể chỉ cần nhập thuật ngữ vào sổ thuật ngữ (GLO) trong dự án, việc xây dựng thuật ngữ thông qua công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh sẽ sắp xếp thuật ngữ của bạn theo thứ tự bảng chữ cái trong cài đặt ngôn ngữ của dự án:
Việc di chuyển các mục thuật ngữ trong bảng chú giải theo cách thủ công khi thêm thuật ngữ có thể rất tốn công sức. Thật tuyệt vời khi để Paratext làm việc này thay bạn!
Paratext cũng có chức năng đánh dấu các thuật ngữ trong văn bản tiếng bản địa có mục chú giải thuật ngữ. Trong bản in của văn bản, người đọc sẽ thấy dấu “*” bên cạnh từ để thông báo rằng có mục chú giải thuật ngữ cho từ đó:
Trong các ứng dụng Kinh Thánh, từ sẽ có liên kết hoạt động đến mục chú giải thuật ngữ. Chỉ cần nhấp vào đó, mục chú giải thuật ngữ sẽ mở ra trong một cửa sổ bật lên. Việc đánh dấu các từ cho mục chú giải thuật ngữ được thực hiện trong công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh vì đó là nơi Paratext lưu trữ thông tin cho từng thuật ngữ Kinh Thánh trong dự án của bạn và các câu Kinh Thánh mà chúng xuất hiện. (Những từ không phải là thuật ngữ Kinh Thánh trong dự án của bạn rất có thể không cần mục chú giải thuật ngữ.)
Cách thêm mục từ trong bảng chú giải thuật ngữ
Từ “Sabbath” xuất hiện ở một số chỗ trong Ma-thi-ơ 12. Hãy tưởng tượng một nhóm dịch thuật gặp phải thuật ngữ này và họ không có từ tương đương. Họ quyết định nên sử dụng thuật ngữ Kinh Thánh cho dự án của mình và cần giải thích ý nghĩa cũng như tầm quan trọng của nó trong văn hóa Do Thái trong bảng thuật ngữ. Trong dự án thử nghiệm PTP của tôi, “Sabbath” được dịch là “Ngày Lễ” hoặc đôi khi là “Ngày Lễ Do Thái”.
Bước 1
Nhấp chuột phải vào câu Kinh Thánh có chứa thuật ngữ đó. Menu ngữ cảnh khi nhấp chuột phải sẽ mở ra.
Bước 2
Nhấp vào Xem các thuật ngữ Kinh thánh -> Câu thơ hiện tại
Bước 3
Nhấp đúp vào hộp Renderings cho hàng có chứa “Sabbath”.
Chỉnh sửa bản kết xuất hộp thoại sẽ mở ra.
Bước 4
Click vào Thuật ngữ tab. Thao tác này sẽ hiển thị tab Thuật ngữ để bạn có thể chỉnh sửa.
Bước 5
Nhấp vào ô bên phải Mẫu Trích dẫn và nhập mẫu trích dẫn. Mẫu trích dẫn còn được gọi là từ chính của bảng chú giải thuật ngữ. Từ có thể có nhiều dạng trong bản dịch. Danh từ có thể ở dạng số ít hoặc số nhiều, và động từ có thể có nhiều thì khác nhau. Các từ chính trong bảng chú giải thuật ngữ nên giống với các từ chính xuất hiện trong từ điển. Mẫu trích dẫn cho danh từ thường là số ít, và động từ là động từ nguyên thể hoặc bất kỳ dạng nào mà từ điển cho ngôn ngữ đó sử dụng.
Bước 5a
Khi bạn nhập biểu mẫu trích dẫn, Paratext sẽ hiển thị các mục từ trong Glossary hiện có khớp với nội dung bạn đã nhập:
Nếu bạn thấy mục Từ điển bạn đang tìm kiếm, hãy nhấp vào mục đó để liên kết đến bản kết xuất này:
Nếu không, hãy hoàn tất việc nhập mẫu trích dẫn.
Bước 6
Nhập định nghĩa. Một dấu chấm than màu đỏ nhấp nháy sẽ xuất hiện để nhắc bạn nhập định nghĩa.
MẸO: Nếu bạn không giỏi trong việc tạo định nghĩa, bạn có thể nhập một cụm từ chuẩn kèm theo hashtag như "#Để điền sau". Ít nhất, điều quan trọng là phải đánh dấu những từ cần đưa vào mục chú giải thuật ngữ khi bạn tìm thấy chúng.
-OR-
LƯU Ý: Định nghĩa trong bảng thuật ngữ thường được dùng bằng tiếng bản địa. Định nghĩa này bằng tiếng Anh chỉ nhằm mục đích hướng dẫn.
Bước 7
Nhấp vào nút OK để hoàn tất quá trình và đóng hộp thoại.
LƯU Ý: Nếu dự án của bạn chưa có sổ thuật ngữ, một sổ sẽ được tạo cho bạn khi bạn thêm mục nhập lần đầu theo phương pháp mà chúng tôi vừa mô tả.
Kiểm tra mục nhập mới
Nếu bây giờ chúng ta mở bảng thuật ngữ, chúng ta sẽ thấy mục từ "Res Day" và nó sẽ được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái chính xác. Nếu không được sắp xếp theo thứ tự bảng chữ cái chính xác, điều đó có nghĩa là Cài đặt ngôn ngữ đối với dự án của bạn là không chính xác.
LƯU Ý: Sách chú giải là một trong những cuốn sách bổ sung xuất hiện sau sách Khải Huyền và có tên viết tắt là GLO.
Cách đánh dấu các thuật ngữ có mục từ trong bảng chú giải thuật ngữ
Để liên kết các thuật ngữ trong văn bản với mục từ tương ứng trong bảng chú giải, mỗi thuật ngữ hoặc cụm từ phải được đặt trước bởi \w và tiếp theo là \w*Nếu bạn thực hiện thao tác này thủ công, sẽ mất rất nhiều thời gian. Paratext có thể đánh dấu các lần xuất hiện của từ vựng trong văn bản chỉ với vài cú nhấp chuột và thậm chí còn cho phép bạn linh hoạt lựa chọn tần suất đánh dấu các thuật ngữ. Thay vì đánh dấu mọi lần xuất hiện, Paratext cung cấp cho bạn các tùy chọn sau để đánh dấu các thuật ngữ trong từ điển:
- Lần xuất hiện đầu tiên trong mỗi đoạn văn
- Lần đầu tiên xuất hiện trong mỗi phần
- Lần đầu tiên xuất hiện trong mỗi chương
- Tất cả các sự kiện
Thông thường, bạn chỉ muốn nói Văn bản phụ Đánh dấu các thuật ngữ bằng mục chú giải khi bạn sẵn sàng in hoặc tạo ứng dụng Kinh Thánh cho một hoặc nhiều sách. Trong ví dụ sau, tôi giả định rằng chúng ta đã hoàn thành sách Ma-thi-ơ và sẵn sàng in ấn số lượng có hạn hoặc tạo ứng dụng Kinh Thánh.
Bước 1
Mở công cụ thuật ngữ Kinh thánh (Sử dụng bất kỳ phương pháp nào bạn quen thuộc).
Bước 2
Đặt phạm vi Kinh thánh thành Sách hiện tạivà bộ lọc để Các mục từ trong thuật ngữ. (Tôi cho rằng dự án vẫn còn ở Matthew.)
Bước 3
Chọn tất cả các thuật ngữ Kinh thánh được hiển thị trong công cụ.
Nếu danh sách dài, hãy sử dụng phương pháp Shift-Click để chọn toàn bộ danh sách. Để thực hiện phương pháp này, hãy nhấp vào mục đầu tiên, nhấn và giữ phím Shift, sau đó nhấp vào mục cuối cùng được liệt kê trong công cụ.
Bước 4
Nhấp vào menu chính để vào cửa sổ công cụ thuật ngữ Kinh thánh
Bước 5
Nhấp vào Liên kết các bản kết xuất đã chọn với thuật ngữ.
Bước 6
Chọn tần suất đánh dấu mà bạn muốn
Bước 7
Click vào OK để hoàn tất quá trình và đóng hộp thoại.
Bước 8
Thu nhỏ hoặc đóng công cụ thuật ngữ Kinh Thánh
Xác minh đánh dấu trong văn bản
Bây giờ bạn có thể xem lại văn bản và xác minh rằng Paratext đã chèn các dấu hiệu cho bạn với tần suất bạn chỉ định. Xem lại Ma-thi-ơ 12 trong dự án thử nghiệm của tôi, chúng ta thấy lần xuất hiện đầu tiên của một trong các bản dịch đã được phê duyệt được đánh dấu bằng \w…\w*, và có biểu mẫu trích dẫn trong văn bản. Các dấu hiệu và biểu mẫu trích dẫn có màu xám, cho biết chúng sẽ không hiển thị khi văn bản được in.
Lưu ý rằng Paratext không đánh dấu lần xuất hiện thứ hai của bản dịch đã được chấp thuận trong văn bản. Nếu bạn còn nhớ, tôi đã chọn Lần đầu tiên xuất hiện trong mỗi phần tùy chọn khi tôi yêu cầu Paratext thêm đánh dấu chú giải thuật ngữ vào văn bản cho tôi.
Để biết thêm thông tin, hãy xem các video sau:
https://vimeopro.com/lingtransoft/pt9/video/451195974
[1] Katharine Barnwell và Richard C. Blight, Cách soạn thảo một bảng thuật ngữ và một mục lục theo chủ đề (SIL Quốc tế, 1996; 2002).
[2] Ibid.