Bảng chú giải thuật ngữ có thể là một nguồn thông tin giải thích quan trọng cho người đọc Kinh Thánh. Trong bài viết ngắn về bảng chú giải thuật ngữ, Katherine Barnwell đưa ra một số lời khuyên hữu ích. Về thời điểm bắt đầu sử dụng bảng chú giải thuật ngữ, bà nói:
“Các dịch giả không nên đợi đến khi Tân Ước hoàn tất mới bắt đầu nghĩ đến việc lập bảng chú giải thuật ngữ. Trong quá trình dịch, hãy ghi chú lại những mục mà bạn muốn đưa vào bảng chú giải thuật ngữ.
Chuẩn bị bảng chú giải thuật ngữ bằng ngôn ngữ tiếp nhận kịp thời để có thể kiểm tra. Các mục từ nên được kiểm tra cùng với văn bản Kinh Thánh.
Ngay cả ấn phẩm Kinh Thánh sơ bộ của một cuốn sách cũng nên bao gồm một bảng chú giải thuật ngữ (chỉ liên quan đến cuốn sách đó). Đây là cơ hội để kiểm tra bảng chú giải thuật ngữ và cũng để hướng dẫn người đọc sử dụng nó.[1]"
Tôi thấy một số dự án dịch thuật chỉ đơn thuần dịch thuật ngữ từ một ngôn ngữ chính. Cách tiếp cận này có thể bao gồm các thuật ngữ không cần thiết và bỏ sót các thuật ngữ quan trọng cần được đưa vào. Một lần nữa, Barnwell đưa ra một số lời khuyên quan trọng:
“Các mục chú giải thuật ngữ sẽ khác nhau đối với mỗi ngôn ngữ cụ thể, tùy thuộc vào cách mỗi ý tưởng được dịch trong văn bản và văn hóa của khu vực ngôn ngữ đó. Ví dụ, nếu một đặc điểm văn hóa địa phương nào đó có chức năng tương tự như trong văn hóa Do Thái cổ đại, thì không cần mục chú giải thuật ngữ. Tương tự, nếu một ý tưởng chưa biết đã được dịch thành công và đầy đủ ý nghĩa trong văn bản, thì không cần mục chú giải thuật ngữ.[2]"
Nếu bạn và nhóm của bạn quyết định xây dựng bảng thuật ngữ dựa trên bảng thuật ngữ hiện có, tôi khuyên bạn nên cân nhắc lời khuyên của Barnwell và xóa những mục không cần thiết vì chúng đã được hiểu đầy đủ trong văn bản, và thêm những thuật ngữ không có trong bảng thuật ngữ mẫu nhưng cần giải thích thêm trong bản dịch tiếng bản địa của bạn.
Đặc điểm của một từ điển được hình thành tốt
Các thuật ngữ được biên soạn tốt phải:
- Được sắp xếp theo bảng chữ cái bản địa chứ không phải theo bảng chữ cái của một ngôn ngữ giao tiếp rộng rãi hơn.
- Liên kết đến các câu thơ có thuật ngữ để người đọc dễ sử dụng hơn.
Paratext có nhiều cách để đáp ứng cả hai tiêu chí này mà không tốn quá nhiều công sức!
Mặc dù Paratext không có công cụ thuật ngữ cụ thể, chức năng xây dựng thuật ngữ được tích hợp sẵn trong công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh. Mặc dù bạn có thể chỉ cần nhập thuật ngữ vào sổ thuật ngữ (GLO) trong dự án, việc xây dựng thuật ngữ thông qua công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh sẽ sắp xếp thuật ngữ của bạn theo thứ tự bảng chữ cái trong cài đặt ngôn ngữ của dự án:
Việc di chuyển các mục thuật ngữ trong bảng chú giải theo cách thủ công khi thêm thuật ngữ có thể rất tốn công sức. Thật tuyệt vời khi để Paratext làm việc này thay bạn!
Paratext cũng có chức năng đánh dấu các thuật ngữ trong văn bản tiếng bản địa có mục chú giải thuật ngữ. Trong bản in của văn bản, người đọc sẽ thấy dấu “*” bên cạnh từ để thông báo rằng có mục chú giải thuật ngữ cho từ đó:
Trong các ứng dụng Kinh Thánh, từ sẽ có liên kết hoạt động đến mục chú giải thuật ngữ. Chỉ cần nhấp vào đó, mục chú giải thuật ngữ sẽ mở ra trong một cửa sổ bật lên. Việc đánh dấu các từ cho mục chú giải thuật ngữ được thực hiện trong công cụ Thuật ngữ Kinh Thánh vì đó là nơi Paratext lưu trữ thông tin cho từng thuật ngữ Kinh Thánh trong dự án của bạn và các câu Kinh Thánh mà chúng xuất hiện. (Những từ không phải là thuật ngữ Kinh Thánh trong dự án của bạn rất có thể không cần mục chú giải thuật ngữ.)
Để tìm hiểu thêm về cách Paratext có thể giúp việc tạo và định dạng thuật ngữ của bạn dễ dàng hơn, đọc hướng dẫn Cách thực hiện của chúng tôi.
-
[1] Katharine Barnwell và Richard C. Blight, Cách soạn thảo một bảng thuật ngữ và một mục lục theo chủ đề (SIL Quốc tế, 1996; 2002; 2010).
[2] Ibid.